Ergenlik, beden ve kimlik algısının hızla değiştiği bir dönemdir. Bu değişimler içinde yeme alışkanlıklarındaki dalgalanmalar sık görülür; ancak yemekle ilgili düşünce ve davranışlar günlük yaşamın merkezine yerleşmeye başladığında dikkatli olmak gerekir. Erken fark etmek, destek almayı kolaylaştırır.
Davranışlarda görülen değişiklikler
İlk işaretler çoğu zaman yemek masasında ortaya çıkar. Genç, ortak öğünlerden kaçınmaya başlayabilir, daha önce hiç sorun yapmadığı yiyecekleri aniden yasaklı ilan edebilir ya da tabağındakini sürekli küçük parçalara bölüp uzun süre oyalanabilir. “Dışarıda yedim” ya da “karnım tok” gibi açıklamalar sıklaşır. Yemekten sonra uzun süre banyoda kalmak, sık sık tuvalete gitmek, gizlice yemek biriktirmek veya mutfaktan çok miktarda yiyeceğin kaybolması da dikkat çekici olabilir. Kalori sayma, etiket okuma ve aşırı egzersiz yapma isteği de bu tablonun parçası olabilir.
Duygu ve düşüncelerdeki işaretler
Davranışların arkasında genellikle belirli düşünce kalıpları bulunur. Gencin kilosundan ve görünüşünden sürekli söz etmesi, aynada uzun süre kendini incelemesi, bedenini yargılayan cümleler kurması önemli ipuçlarıdır. Yemek sonrası suçluluk, kaygı ya da utanç, içe kapanma, arkadaşlarla buluşmaları azaltma ve ruh halinde çabuk değişimler eşlik edebilir. Zayıf olmanın başarı ya da değerle eş görüldüğü düşünceleri de sık rastlanan bir durumdur.
Bedensel ve günlük yaşamdaki belirtiler
Kilo vermek ya da almak tek başına belirleyici değildir; normal kilolu görünen bir gençte de sorun olabilir. Yorgunluk, baş dönmesi, üşüme, soğuğa karşı aşırı duyarlılık, mide şikâyetleri, adet düzensizliği, saç dökülmesi ve konsantrasyon güçlüğü gibi belirtiler dikkat gerektirir. Okul başarısında düşüş veya aşırı mükemmeliyetçilik de eşlik edebilir. Bu belirtilerin tek başına tanı koydurmayacağını, değerlendirmenin bir uzman tarafından yapılması gerektiğini unutmamak önemlidir.
Aileler nasıl yaklaşabilir?
Konuşmaya, suçlayıcı olmayan ve gözleme dayalı cümlelerle başlamak işe yarar: “Son zamanlarda yemeklerde seni çok sessiz görüyorum, nasıl hissediyorsun?” gibi. Kilo, görünüş ve diyet üzerine yorumlardan kaçınmak, evde yemeği ödül ya da ceza aracı yapmamak gerekir. Genç inkâr edebilir veya öfkelenebilir; bu durumda ısrarcı ama sakin kalmak önemlidir. İşaretler birkaç haftadan uzun sürüyorsa bir çocuk ve ergen psikiyatristine ya da klinik psikoloğa başvurmak, gerekirse doktor kontrolü yaptırmak doğru adımdır.
Yeme tutumu sorunları irade eksikliği değildir ve erken destekle yönetilebilir. Gence yargılamadan eşlik etmek, iyileşme sürecinin en güçlü temellerinden biridir.